Soğutma ve Soğutmanın Tarihçesi Nedir ?

Soğutma; bir maddenin veya ortamın sıcaklığının onu çevreleyen ortam sıcaklığının altındaki bir değere düşürülmesi ve bu değerde sabit tutulması için ısı çekilmesi işlemine soğutma, çekilen ısıya da soğu denir.

Buzdolabının soğutucu ve dondurucu kısımlarının sıcaklıkları aşağıdadır; Tiç,buzdolabı= +4°C                          tşok/buzluk = -20°C

Soğutma İşlemine Ait İlk Uygulamalar

  • Doğal Yöntemler:
  1. Çinliler tarafından, donmuş göllerdeki buzları ve çevresindeki karı derin ve geniş havuzlarda sıkıştırarak “kışın” saklanması ve yazında bunun serinliğinden istifade edilmesi.
  2. Yunanlılar ve Romalılar tarafından yapılmış olup; seramikten veya ahşaptan yapılmış büyük testileri toprağa gömerek akşamları içerisine doldurdukları suyu dış çevre havası ile soğutarak gündüzleri içmişlerdir.
  3. Beslenme gıdalarının bozulmadan ve çürümeden üretilmesi, dağıtılması, depolanması hatta tüketilinceye kadar geçen süreçte korunabilmesi için insanoğlu çok değişik metotlar geliştirmiştir. Bu metotlar özellikle coğrafi koşullara ve o bölgede yaşayan insanların tüketim alışkanlıkları ile ilgili olmuştur. Örneğin Türk besin tarihine bakıldığında etin bozulmadan korunabilmesi için sucuk ve pastırmaya dönüştürüldüğü, sütün ise peynir ve tereyağı yapıldığı bilinmektedir. Diğer taraftan et, balık ile sebze meyvenin kurutularak saklandığı da bilinmektedir. Günümüzdeki yaygın uygulamalarından biri gıda maddelerinin serin mağaralarda saklanmasıdır. Nevşehir’de Göreme’deki mağaralarda patates, soğan ve narenciye saklanmaktadır. Norveç de ise balık açık ortamda kurutularak saklanmaktadır.
  • Mekanik Yöntemler: Bir tesisat oluşturulup, bu tesisata iş harcayıp çevrim yaptırılarak istenilen koşulların sağlanması.

Mekanik Yöntemlerin Tarihçesi

  • Mekanik yöntemin temelleri ilk defa 1755 yılında İskoçyalı bilim adamı Curre tarafından geliştirilmiştir. Eterle çalışan vakumlu bir buz makinesi yapmıştır. Laboratuvar ortamında ölçekli kalmıştır.
  • Gıda maddelerinin korunmasında soğutmanın uygulanabileceği ilk kez 1792 yılında kuzey Sibirya’ya seyahat eden bir grup kaşifin yaptığı seyahat sırasında ortaya çıkmıştır. “Lana Nehri”
  • 1834 yılında Jayuk adında bir Amerikalı pratik uygulamalı (ölçekli) buz makinesi yapıp patentini almıştır.
  • 1856 yılında Fransız Ferdinand Carre ilk absorbsiyonlu soğutma makinesi yapmıştır.
  • 1886 yılında Windhouse=>CO2 gazı ile çalışan -80°C’ye kadar düşük sıcaklık elde eden bir soğutma makinesi yapmıştır.
  • 1902 yılında Larsen buzdolabı yapılmıştır ama otomatik kontrolü olmadığı için tutmamıştır.
  • 1918 Kelvinatör firması, otomatik kontrollü buzdolabı yapmıştır.
  • Soğutma otomatik kontrollü buzdolapları kullanıma alındığı günden bugüne kadar, kullanılan soğutucu akışkanlar, otomatik kontrol sistemindeki gelişmeler ile gelişimini sürdürerek insanlığın en önemli buluşlarından biri olarak tarihe geçmiştir.
Soğutma işleminin buzdolabındaki ilk uygulaması

Not! Termodinamik bir çevrim geçirerek, iş harcayarak yapılan soğutmaya “Mekanik Soğutma” denir.

Örnek olarak Termodinamik Soğutma Çevrimi

Not! Sadece soğutma önemli değil aynı zamanda soğutma ile nemlendirmede önemlidir.

Not! Bir gıda maddesinin kısa süreli korunması ile uzun süreli korunmasına dair sıcaklık koşulları birbirinden farklıdır. Bu nedenle gıda maddelerinin korunmasında uygulanacak en iyi yöntem mekanik soğutma sistemidir.